Jakie badania profilaktyczne 40 plus warto wykonać?

Badania profilaktyczne 40 plus powinny obejmować kontrolę ciśnienia, masy ciała, wzrostu, obwodu w pasie i rytmu serca oraz badania laboratoryjne: morfologię, glukozę, profil lipidowy, kreatyninę, próby wątrobowe ALT AST GGTP, badanie ogólne moczu, kwas moczowy i krew utajoną w kale a u mężczyzn dodatkowo PSA [1][2][3]. W Polsce zestaw tych badań zapewniał program Profilaktyka 40 PLUS, uruchomiony przez Ministerstwo Zdrowia i finansowany przez NFZ, z prostym dostępem przez ankietę w Internetowym Koncie Pacjenta i e-skierowanie [4][5][1].

Program miał charakter przesiewowy, czyli służył wczesnemu wychwyceniu ryzyka najczęstszych chorób cywilizacyjnych takich jak cukrzyca oraz choroby sercowo-naczyniowe i metaboliczne, zanim pojawią się objawy [5][4].

Jakie badania profilaktyczne po 40. roku życia warto zrobić?

Najważniejsze to pomiary podstawowe: ciśnienie tętnicze, masa ciała, wzrost, obwód w pasie, BMI i ocena rytmu serca, ponieważ pozwalają wcześnie wychwycić nadciśnienie i czynniki ryzyka sercowo-metabolicznego [1][2][3].

Kluczowe są badania krwi i moczu: morfologia, glukoza, cholesterol z profilem lipidowym, kreatynina, ALT AST GGTP, badanie ogólne moczu, kwas moczowy oraz krew utajona w kale, które wspólnie oceniają ryzyko cukrzycy, dyslipidemii, niewydolności nerek, chorób wątroby i zmian w przewodzie pokarmowym [2][3].

Dla mężczyzn dodatkowo rekomendowane jest PSA, stosowane przesiewowo w kierunku chorób prostaty [2].

Na czym polegał program Profilaktyka 40 PLUS?

Profilaktyka 40 PLUS to bezpłatne badania dla osób po 40. roku życia, uruchomione przez Ministerstwo Zdrowia w celu wczesnego wykrywania chorób i ograniczania ich rozwoju [4][5]. Program opierał się na prostym schemacie ankieta ryzyka w IKP generowała e-skierowanie, z którym pacjent wykonywał badania w placówce biorącej udział w programie [1][5].

Wyniki udostępniano w Internetowym Koncie Pacjenta lub bezpośrednio w miejscu wykonania badań, co ułatwiało szybkie omówienie z personelem i lekarzem [1][5][6]. Program oferował pakiet wspólny oraz osobne pakiety dla kobiet i mężczyzn, aby lepiej dopasować zakres badań do płci [1][2][6].

Program wystartował w lipcu 2021 roku i został przedłużony do 30 kwietnia 2025 roku z możliwością powtórzenia badań po 12 miesiącach od poprzedniego e-skierowania [5][6]. Uprawnienie obejmowało wszystkie osoby od 40. roku życia bez górnej granicy wieku, a NFZ podaje, że z badań korzystały również osoby powyżej 100 lat [5][6].

Co zawierał pakiet wspólny?

Pakiet wspólny obejmował pomiary: ciśnienie, masa ciała, wzrost, obwód w pasie, BMI i ocenę rytmu serca, co pozwalało na podstawową ocenę stanu sercowo-naczyniowego i metabolicznego [1][2][3].

Logika pakietu wspólnego skupiała się na dwóch obszarach. Po pierwsze ocenie stanu metabolicznego i sercowo-naczyniowego przez pomiary ciśnienia, BMI oraz oznaczenia glukozy i lipidów. Po drugie ocenie funkcjonowania narządów i wskaźników ogólnych, w czym pomocne były morfologia, kreatynina, enzymy wątrobowe i badanie moczu w częściach pakietów wspólnych dla obu płci [1][2][3].

Co obejmowały pakiety dla kobiet i mężczyzn?

W pakietach dla kobiet i mężczyzn wspólna była większość badań laboratoryjnych: morfologia krwi, glukoza, cholesterol z profilem lipidowym, kreatynina, ALT AST GGTP, badanie ogólne moczu, kwas moczowy oraz krew utajona w kale metodą immunochemiczną [2][3].

W pakiecie dla mężczyzn dodatkowo uwzględniano PSA, co zwiększało czułość przesiewu pod kątem chorób prostaty, a oznaczenie krwi utajonej stanowiło element przesiewu jelitowego [2].

Dlaczego był to screening, a nie pełna diagnostyka?

Program miał charakter przesiewowy. Jego zadaniem było szybkie wyłonienie osób z podwyższonym ryzykiem i wskazanie potrzeby dalszej diagnostyki lub konsultacji lekarskiej, a nie pełne prowadzenie procesu leczenia [4][5].

Zakres badań wynikał częściowo z odpowiedzi w ankiecie ryzyka, dzięki czemu program miał element spersonalizowania pod kątem czynników ryzyka zgłaszanych przez pacjenta [1][5].

Gdzie i jak wykonać badania?

Dostęp był powiązany z ankietą w Internetowym Koncie Pacjenta. Po jej wypełnieniu system generował e-skierowanie na właściwy pakiet badań [1][5].

Badania można było zrealizować w placówkach, które przystąpiły do programu, a wyniki odbierać w IKP lub bezpośrednio w punkcie wykonania badania, co ułatwiało ciągłość opieki [1][5][6].

Kiedy można było wykonać i jak często powtarzać badania?

Program ruszył w lipcu 2021 roku, a świadczenia przedłużono do 30 kwietnia 2025 roku. NFZ wskazuje możliwość ponowienia badań po 12 miesiącach od poprzedniego e-skierowania [5][6]. Uprawnienie obejmowało osoby od 40. roku życia bez limitu wieku, a najstarszy pacjent korzystający z programu miał ponad 100 lat [5][6].

Aktualnie program jest zastępowany przez Moje Zdrowie, w którym zakres i częstotliwość badań zależy od wieku. Osoby w wieku 20–49 lat mogą korzystać raz na 5 lat, a osoby po 49. roku życia raz na 3 lata, co porządkuje harmonogram profilaktyki po zakończeniu 40 PLUS [7].

Czy warto rozważyć badania uzupełniające?

Źródła branżowe rekomendują rozważenie badań uzupełniających poza programem, takich jak TSH, fT4, HBsAg, anty-HCV oraz witamina D, co może poszerzyć ocenę gospodarki hormonalnej i zakażeń wirusowych [2].

Podsumowanie

Po 40. roku życia warto systematycznie wykonywać badania profilaktyczne 40 plus obejmujące pomiary sercowo-metaboliczne oraz kluczowe analizy krwi i moczu, a u mężczyzn także PSA [1][2][3]. Program Profilaktyka 40 PLUS zapewniał bezpłatny, przesiewowy dostęp do tych badań przez IKP i e-skierowanie, wspierając wczesne wykrywanie cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych [5][4][1]. Po wygaszeniu programu jego rolę przejmuje Moje Zdrowie z harmonogramem badań zależnym od wieku [7].

Źródła:

• [1] https://www.alab.pl/profilaktyka-40-plus
• [2] https://diag.pl/pacjent/artykuly/profilaktyka40plus/
• [3] http://pacjent.gov.pl/archiwum/2021/program-profilaktyka-40-plus
• [4] https://www.gov.pl/web/zdrowie/profilaktyka-40-plus
• [5] https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/poradnik-pacjenta-profilaktyka-40-plus-bezplatne-badania-bez-skierowania,8632.html
• [6] https://nfz-katowice.pl/index.php/dla-pacjenta/komunikaty-dla-pacjentow/item/125420-profilaktyka-40-plus
• [7] https://medunit.pl/article/artykul/184-koniec-40-plus-start-moje-zdrowie-profilaktyka